नेपालको कृषि क्षेत्रमा सूचना प्रबिधि प्रयोग|

नेपालमा सूचना प्रविधिको विकास:
आज भन्दा १०-१५ वर्ष अघिमात्र पनि नेपालमा सूचना प्रविधिको विकाश त्यति हुन सकेको थिएन| मान्छेहरु एक ठाउँबाट अर्को ठाउँसम्म कुनै चिठी पत्र वा समाग्री पठाउन पर्यो भने निकै झन्झटिलो मानिने हुलाकबाट वा आफ्नो गाउँघरको कोही व्यक्ति बाहिर सामग्री पठाउन पर्ने ठाउँसम्म जादै छ भने उसको जिम्मा लगाएर पठाउन पर्ने बध्यता थियो| समयसंगै भएको सूचना प्रविधिको विकाशले गर्दा आजको यो समयसम्म आइपुग्दा यी झन्झटहरु व्यहोर्नु पर्ने बध्यता छैन| आफ्नै गोजीमा राखेर लिएर हिड्न मिल्ने सानो प्रविधिको प्रयोगले आजकल कामहरु धेरै छिटो र छरितो रुपमा गर्न सम्भव भएको छ|
     
बि. सं.  सालमा नेपाल सरकारको मातहतमा रहेर दुरसंचार संस्थानको स्थापनासंगै नेपालमा औपचारिक रुपमा सूचना प्रबिधिको प्रयोग र बिकाश हुन थालेको मानिन्छ| त्यो भन्दा अगाडी सूचना प्रविधिको प्रयोग यदाकदा भएतापनि नियमित र सर्भसुलभ नहुँदा त्यति फस्टाउँन सकेको थिएन| त्यसका अलवा दश वर्षे जनयुद्धको कारणले गर्दा पनि सर्बसाधारणलाई सूचना प्रविधिको प्रयोग गर्न त्यति सहज थिएन|
      जनयुद्धको समाप्ति र शान्तिको प्रक्रियाको थालनीसंगै नेपालमा सूचना प्रविधिको प्रयोग बढ्न थाल्यो| एकातिर रेडियो, एफ.एम्., टिभी तथा केवल व्यवसाय जस्ता प्रविधिहरु सस्तो, सर्भसुलभ र सजिलो हुने कारणले गर्दा यिनीहरुको प्रयोग एकाएक बढ्न गयो भने अर्कोतिर दुरसंचार संस्थानले तारयुक्त प्रविधिमा आधारित फोन सुबिधा र ताररहित पेजर र मोबाइलजस्ता प्रबिधिहरु भित्र्याउन थाल्यो|

केही फुटकर नुवाकोटे रचनाहरु|

सुआहरको घरायसी खाद्द्यान्न उत्पादनसम्बन्धि प्राथमिक तालिमको सिलसिलामा नुवाकोटमा तालिमको अवधिमा तालिममा लेखिएका केही हरफहरु यहाँ राख्दै छु| पछि सम्झनाको लागि सुरक्षित हुन सक्लान्|

माया प्रेमका केही कुराकानीहरु:

रचना १:
सुनाउनेहरु सुनाउँछन् गजलकारको, गजलबाटै माया बस्छ रे
पहिलो भेटमै कस्तो जादु, नजरबाटै माया बस्छ रे!

रचना २:
नबोलेरै हेराहेर भयो धेरैपटक
नजरैमा कुरा फेरफेर भयो धरैपटक!

नबुझेको कसले हो, तिमीले कि मैले?
मन मिल्न खोजेजस्तो  भयो धेरै पटक!!

त्यसैले,
समय र परिवेशको अनुकुलतामा
नुवाकोट तिरै सरु सरु भयो धेरैपटक!!!

होम-स्टे बसाईको पहिलो अनुभव र गत्लांगको यात्रा|

फेव ५, २०१४

      सुआहरा कार्यक्रमको लागि राडारमा नियुक्ति लिएको पनि करिब २० दिन जति भएछ| यो अवधिमा रसुवा जिल्लाको केही ठाउँहरुमा फिल्ड जाने मौका मिल्यो: जस्तै मेरो पहिलो फिल्ड लहरेपौवा गा.वि.स.को कुवापानीको स्कुल र भलाय-डाडा, भोर्ले गा.वि.स.को सर्सियु र किमार्जुंग, धुन्चेको नजिकैका केही ठाउँहरु आदि| मलाई लाग्छ यो थोरै समयमा मैले धेरै ठाउँहरु घुम्ने मौका त पाएको छैन तर घुमेको ठाउँहरुमा कतैपनि यति धेरै दैनिकी लेखौ-लेखौ कहिले पनि लागेको थिएन| तर आज मलाई बाहुनडाडाको होम-स्टेको अनुभव साट्न निकै नै मन लागेको छ|

      मैले काम गर्ने संस्था राडारद्वारा संचालित घरायसी खाद्द्यान्न उत्पादन परियोजना अन्तर्गत  १००० दिनको महिलाको [गर्भवती भएको दिनदेखि बच्चा दुई वर्ष हुँदासम्मको अवधिलाई हजार दिन भनिन्छ| (९*३०+३६५*२=१००० दिन)] पोषण र स्वास्थ्य स्थितिको सुधारको लागि रसुवा जिल्लाको सबै गाविसमा मौसम अनुसारको तरकारीको बिउ तथा कुखराको चल्ला वितरण गर्ने गरेको छ| यो मौसम (फाल्गुन, चैत र बैशाख)मा हुने मौसमी तरकारीको बिउ वितरणको कार्यक्रम अन्तर्गत यसपाली क्याङ्गकोङ बालीको थाई पालुंगो नामक जात, स्क्वास बालीको ग्रे जुकिनी जात, पालुंगो बालीको काँडे जात, खुर्सानी बालीको पुसा ज्वाला, भिंडी बालीको पुसा साउनी, सिमी बालीको चौमासे जात, भन्टा बालीको पुसा पर्पल लंग जात र स्विसचार्ड बालीको सुसाग जात वितरण गर्ने कार्यक्रम परेको छ|

    यसै कार्यक्रमको तयारीको गर्दागर्दै आजको दिन बित्यो| मेरो जिम्मेवारी कृषि तर्फको कार्यक्रमको योजना-तर्जुमा तथा सुपरिवेक्षण परेकोले मैले नै सबै चाजोपाजो मिलाउनुपर्ने थियो| त्यसैले बिहान करिब ९ बजे देखि नै कार्यालयमा ब्यस्त हुन पुगे| बिहानदेखि नै बिउ छुट्टयाउने देखि लिएर फिल्ड सुपरभाइजरहरुलाई फोन गरेर जानकारी गराउने सम्मको काम गर्दागर्दै करिब ४ बजिसकेको थियो| तालिम लगायत अन्य क्रियाकलापहरु अबलोकनको लागि म र गान्धी राज वाग्ले सर गोल्जुंग जाने कार्यक्रम केही दिन अघि नै तय भएकोले त्यो ठाउँको लागि आवस्यक बिउ मैले लिएर जाने पक्कापक्कि भएको थियो| यसै अनुरुप सबै कार्यक्रम तय गरेतापनि गान्धी सर काम बिषेशले गर्दा जान नमिलेपछि म एक्लैले उक्त सामग्री लग्नुपर्ने भयो|

इतिहासको एउटा ट्र्याजडी: भीमसेन थापाको आत्महत्या|


श्रावण ११ - ठीक यही समय हो । आजभन्दा १ सय ७५ वर्षअगाडि भीमसेन थापा मृत्यु आत्मसात् गर्न बिभत्स रूपले संघर्ष गर्दै थिए । सायदै कसैले सोचेको थियो, मुख्तियारका रूपमा ३१ वर्ष देश चलाएका यिनको मृत्यु यति दुःखद हुनेछ । ग्रिक नाटकहरूभन्दा पनि बडो वियोगान्त बन्यो भीमसेन थापाको अन्त्य ।
Bhimsen_thapaमहारानी साम्राज्यलक्ष्मीका नाबालक छोरा देवेन्द्रविक्रमलाई विष खुवाएर मारेको आरोपमा थापा नजरबन्दमा परेका थिए । नजरबन्दमै उनले सुनेछन्, आफ्नी कान्छी श्रीमतीको हुर्मत लिइँदै छ । इतिहासकार बाबुराम आचार्यले लेखेका छन्, 'यस्तो हल्ला त्यति बेला पूरा काठमाडौंमा फैलिएको थियो । यो हल्ला भीमसेन थापासम्म पनि पुग्यो ।' स्वाभाविक रूपमा उनी स्तब्ध भए । अर्का इतिहासकार चित्तरञ्जन नेपालीले लेखेका छन्, 'उनकी स्त्री (भक्तकुमारी) लाई वस्त्रहीन तुल्याई सहर डुलाउने भएको छ र उनले यो दृश्य गुहुमा गाडिएर हेर्नुपर्नेछ ।' थापाको घोर बदनामी हुँदै थियो, उनी त्यसलाई जिउँदै हेर्न र सुन्न चाहँदैनथे । उनलाई भीषण आघात पुगेको थियो।

१८९६ साउन ८ को दिन थापाले आफ्नो जीवनलाई लिएर एक अप्रत्यासित निर्णय गरे, आत्महत्याको । निगरानीमै राखिएको कोठामा उनले खुकुरीद्वारा सेरिएर मृत्यु आत्मसात् गर्ने कदम चाले । निगरानीको स्थितिमा पनि त्यहाँ खुकुरी कसरी पुग्यो ? यो प्रश्नले अझै उत्तर खोजिरहेको छ । केही इतिहासकारले भीमसेन थापाले काँचले सेरिएर आत्महत्याको प्रयास गरेको पनि भनेका छन् । जस्तो चित्तरञ्जन नेपालकै अनुसार, 'उनले विह्वल भई रन्थनिएर झ्यालको ऐना फोडी त्यसैको टुक्राले आफ्नै गलामाथि प्रहार गरे ।'

धुन्चे रसुवा जादाको र जागिरको पहिलो दिनको अनुभव|

मिति: माघ ३ गते, शुक्रबार|
Jan 17 2014 Friday

सुआहरा कार्यक्रमलाई थप प्रभावकारी बनाउनको उक्त कार्यक्रमसंग सम्बन्धित स्थानीय गैर-सरकारी संस्थाहरुमा केही पदहरु थप गर्ने भएको रहेछ| त्यो मध्ये कृषि प्राबिधिक सहायकको पदको दरबन्दी खुला गरिएको रहेछ| उक्त कार्यक्रमको लागि हेलेन किलर इन्टरनेसनलमा अन्तरवार्ता दिएपछि  Rural Access Development and Research [RADAR], Nepal अन्तर्गत रहेर नेपालको दुर्गम जिल्लाहरु मध्ये एक मानिने रसुवाको धुन्चेमा कृषि प्राबिधिक सहायकको रुपमा काम गर्ने सुनौलो अवसर मिल्यो| [राडार र सुआहरा के हो भन्ने कुरा मैले अर्को ब्लगमा लेख्ने छु| त्यसको लागि http://bijeshmishra.wordpress.com हेर्दै गर्नुहोला|]

मिति २०६४ साल माघ १ गते राडारसँग नियुक्ति पत्रमा हस्ताक्षर गरेपछि माघ २ गते धुन्चे जाने कार्यक्रम बन्यो| साथमा म संगै Data Management Officer पदमा नियुक्ति लिनुभएको अर्का एकजना बि.पी.एच्. गर्नु भएको साथी अमृत ड़ागी र राडारको Account हेर्ने साथी चन्द्र के.सी. संगै एउटै गाडीमा जाने भनेतापनि चन्द्रजीको कार्य-व्यस्तताले गर्दा हामी दुई जनामात्र जाने निश्चित भयो| अमृतजी पहिले पनि गोसाईकुण्डसम्म पुग्नु भएकोले धुन्चेसम्म जानको लागि बाटो लगायत अन्य कुराको गारो नपर्ने भयो| हामीसँग धुन्चे राडारमा Field Coordinatorको रुपमा कार्यरत शिव पाण्डे मेडमको सम्पर्क नम्बर भएकोले र कार्यलय सहायक किशोर तमाङ्ग दाईले पनि सहयोग गर्ने भएपछि हामीलाई कुनै समस्या नपर्ने भयो| बस्नको लागि कोठाको बन्दोबस्त पनि किशोर दाईले गरिसक्नु भएको थियो| त्यसको सबै व्यवस्था चन्द्रजीले फोनमार्फत मिलाउनु भएको थियो| माघ एक गते नै धुन्चेसम्म पुग्ने टाटा सुमोको टिकट लिईसकेका थियौ| त्यसपछि मैले उक्त दिन कोठामा आएर नुहाईधूवाई, झोला मिलाउने जस्ता कामहरु पनि गरे|
अमृतजी र म ढुंगे बजार त्रिशुलीमा खाना खाएपछि|